Lao Động Cuối tuần số 25 Ngy 22/06/2008 Cập nhật: 2:18 AM, 22/06/2008
(LĐCT) - Bo Lao Động cuối tuần, số 23, ra ngy 6-8.6.2008, c đăng kiến của ng Trần Trọng Yn, muốn tm hiểu nghĩa của cu tục ngữ "Mắt thợ vợ lnh". Đọc ln, ti thấy cu ny rất lạ.
M khng chỉ ring ti, cc đồng nghiệp tại Viện Ngn ngữ học m ti hỏi cũng ngỡ ngng v "hnh như khng c", "mới nghe lần đầu". Sau đ, ti hỏi hai chuyn gia hng đầu về thnh ngữ tục ngữ v folklore l GS Nguyễn Văn Khang (Phng Ngn ngữ học x hội, Viện Ngn ngữ) v GS Nguyễn Xun Knh (Viện Nghin cứu Văn ho) th hai vị ny cũng chưa nghe v chưa giải thch ngay được. Tuy nhin, ti rất muốn tiếp tục khm qu vấn đề cho ra nhẽ.
C lẽ, ng Trần Trọng Yn đ đề xuất một băn khoăn dựa trn một căn cứ no đ trong thực tiễn giao tiếp từ cuộc sống. Khng phải mọi sự kiện ngn ngữ (d mới hay nảy sinh đ lu) cũng đều được phổ biến rộng khắp.
Nhưng quả l kh cắt nghĩa cu ny qu. Cc sch từ điển thnh ngữ, tục ngữ m ti tra đều khng c. Trong Từ điển Thnh ngữ v Tục ngữ Việt Nam (Nguyễn Ln, NXB Văn học, 2003) c thống k 29 đơn vị bắt đầu bằng từ "mắt" (từ Mắt ba vnh sơn son đến Mắt trước mắt sau).
Từ điển Thnh ngữ Việt Nam (Viện Ngn ngữ học, NXB Văn ho, 1993) thống k 33 đơn vị (từ Mắt c da lươn đến Mắt trước mắt sau). Cả hai đều khng thống k tổ hợp Mắt thợ, vợ lnh. Rất c thể l tục ngữ ny mới xuất hiện chăng?
Ti đnh phải g cửa cc nh "cao tuổi" để may ra nhờ vo tr nhớ v kinh nghiệm dn gian của cc cụ gip ti "gỡ b" cht no chăng. Quả l khng uổng. C ai đ đ nghe ở đu đ cu trn. Nhưng c một cụ nghe xong đ bc bỏ biến thể Mắt thợ, vợ lnh ny. Cụ cho rằng phải đọc l Mắt thợ, vợ quan mới phải.
Cch cắt nghĩa dn d của cụ xem chừng cũng rất logic. Rằng, ở tục ngữ bốn m tiết kia c hai vế hiệp vần, đối nhau: Mắt thợ v Vợ quan. Mỗi một vế l một nhận định về 2 đối tượng khc nhau. Mắt cc ng thợ thường rất tinh tường trước những hiện tượng thuộc ngnh nghề của họ. Một bc ph mộc lu năm, chỉ liếc qua l đ biết cy gỗ nọ tốt hay xấu, độ tuổi chừng bao nhiu, thời gian "phơi" gỗ đ đủ để đem chế tc hay chưa... Một nghệ nhn gốm nhn ngọn lửa trong l l biết mẻ gốm ny đ đạt độ "chn" hay cần hm cho vừa nhiệt. Một bc thợ bạc nhn vng c thể đon tuổi gần như đng... Ni tm lại, người thợ lnh nghề c một trực gic quan st bằng mắt rất giỏi, cảm quan ban đầu của họ rất cần thiết v thường l khng bị sai lệch nhiều.
Cn vợ quan lại mang một hm nghĩa khc. Ngy trước, phu nhn của cc vị quan lại c vai tr rất lớn, quyền sinh quyền st ra phết. Quan điều hnh ở cửa cng nhưng nhiều khi chnh cc b vợ "ngồi mt" kia mới nắm quyền. Quan b hơn quan ng, Lệnh ng khng bằng cồng b. B chnh l tai mắt, l "qun sư hiến kế" cho ng. B chưa gật th ng chưa thể đồng được. B lại l người thay ng "thụ l" mọi việc cng chnh kia bằng cửa sau, cửa phụ. Nhận đơn từ, qu cp, v c khi cả chuyện hối lộ tiền bạc đều qua tay b hết. ng cứ vo vai nghim minh, chnh trực, chẳng sợ g người đời xt nt hay đm tiếu. Bởi tất tần tật chuyện "hậu kỳ" đ c b lo liệu đu vo đấy.
Dĩ nhin ở đời, cũng khng thiếu quan b đảm đang, giỏi giang đ lm vẻ vang, lm mt mặt quan ng bằng cch hậu thuẫn đng kể cho chồng trong việc lo toan, ứng xử mọi đường. B l chỗ dựa đng tin cậy để ng hon thnh trọng trch. Của chồng cng vợ cơ đấy!
Mắt thợ đng l cặp mắt đng nể. Vợ quan quả l b vợ đng gờm. Thế cn cu Mắt thợ, vợ lnh c khng? ở đy (theo cc cụ) thật kh tm ra một phẩm chất thật r nt đi km vợ lnh để cho cu tục ngữ kia vừa đối về ngữ m, vừa chỉnh về ngữ nghĩa (Sự đối chỉnh ny ta cn thấy ở một loạt đơn vị c thnh tố "mắt", "lnh": Mắt thứ hai/ tai thứ bảy; Mắt con trai/ tai con gi; Nước sng/ cng lnh; Con nh lnh/ tnh nh quan...). C người cho rằng "vợ lnh" vốn rất đo để, rất đảm đang, tho vt (lm thay chồng mọi việc). Nhưng c vẻ cch hiểu ny chưa thực sự thuyết phục.
Xem ra cu chuyện chưa kết thc ở đy. Cũng bởi cch giải thch của ti mới chỉ l một sự tm hiểu bước đầu. Ti chỉ hi vọng thử gp một kiến nhỏ thi.
PGS TS Phạm Văn Tnh
Giữ gn sự trong sng của tiếng Việt:
"Mắt thợ vợ lnh" l thế no?
Lao Động Cuối tuần số 26 Ngy 29/06/2008 Cập nhật: 2:57 AM, 29/06/2008
(LĐCT) - Từ những năm năm mươi của thế kỷ trước ti đ từng nghe người lớn qu ti ni cu "Mắt thợ vợ lnh" nhưng ti chưa hiểu l thế no. C lần ti hỏi mẹ ti th b ni: "Vợ lnh l n tinh lắm, thong trng thấy chồng ở đằng xa l nhận ra ngay".
Nghe vậy chứ ti vẫn chưa hiểu tường tận cu ni v von so snh ny. Sau ny c điều kiện đi cng tc đy đ, bạn b lc vui ti c mang cu "Mắt thợ vợ lnh" bn luận với anh em, nhưng đa số đều hiểu lơ mơ nhất l những người t tuổi.
Ti quay về suy nghĩ kỹ cu giải thch ngắn gọn của mẹ ti khi xưa, cng suy nghĩ kỹ cng thấy th vị. "Mắt thợ" th r rồi, mắt thợ l tinh lắm. Một người thợ mộc khi nhn một đoạn gỗ c thể ước lượng gần chnh xc n di mấy thước, mất tấc dng được vo việc g. Một người thợ may nhn sơ qua một người, khng cần lấy số đo cũng c thể may được bộ quần o vừa cho người đ.
Cn "vợ lnh" th sao? Đ l người lnh đương nhin phải xa vợ, xa con đi vo nơi gian nan nguy hiểm, đi m khng biết ngy trở về. Khc xa với những người vợ c chồng tạm xa nh đi lm ăn đy đ. Người vợ lnh lun nhớ chồng da diết khng ngui lo u, chờ đợi. V vậy từng đặc điểm ring của chồng đều in đậm trong con tim khối c của người vợ: dng vc con người, từng cử chỉ, chn tay, giọng ni... Do vậy trong một số đng người lnh cng quần o trang bị như nhau, tuổi tc ngang nhau, đứng xa quan st người vợ lnh cũng dễ dng nhận ra đu l chồng mnh.
Th ra ở đất nước Việt Nam ta qua nhiều thế hệ những người lnh phải xa nh đi chiến đấu bảo vệ Tổ quốc cũng tạo nn những người "vợ lnh" c những đặc điểm ring.
Hiểu cu "Mắt thợ vợ lnh" như trn khng biết đ đng chưa? Ti rất mong cc bạn đọc gần xa cng gp .
Trần Trọng Yn Số 1, Hong Văn Thụ, Hồng Bng, Hải Phng (Người đề nghị giải thch "thnh ngữ ny")
Thử tm hiểu cu "mắt thợ vợ lnh"
Khng biết ng Trần Trọng Yn tm được cu ny ở đu. Ti đ xem trong một số sch lin quan đến thnh ngữ, tục ngữ th khng thấy c cu ny. Tuy mới m thấy th vị, cng đọc, cng ngẫm lại, cng thấy hay.
Người sng tạo ra n đ kho lợi dụng hai tiếng đồng m để tạo thnh vần ghp hai vế hon ton khc nghĩa trong một thnh ngữ để tạo ra một nghĩa lin quan hon chỉnh. "Mắt thợ" (giống như) "vợ lnh". "Thợ": Người lao động chn tay lm một nghề no đ để lấy tiền cng (từ điển tiếng Việt - Viện Ngn ngữ).
Tuy nhin, "thợ" cn chỉ người lao động chn tay chuyn về một nghề c trnh độ tay nghề no đ, kh tinh xảo như "rất thợ". Tuy lao động chn tay nhưng họ l người c đầu c tnh ton v con mắt nhn tinh tường, gip cho chn tay được kho lo, tạo ra những sản phẩm c gi trị cao về mọi mặt (cả nghệ thuật v gi trị sử dụng).
Con mắt thợ l con mắt khn ngoan để gip họ lao động c hiệu quả. Lnh l những người ở trong qun đội phải đng qun xa nh. Vợ lnh thường phải xa chồng, sống ở nh một mnh hoặc ở gia đnh c bố mẹ, anh chị em nh chồng, hng xm... Trong cc quan hệ, phải tự mnh lo toan để khng mất lng ai, giữ được quan hệ đng mực. Muốn như vậy, người phụ nữ cũng phải khn ngoan chăng?
Nghĩa thứ hai của cu ny c thể hiểu như sau: Người thợ - nhất l cc loại thợ sửa chữa - thường hay c con mắt d xt, phn đon, nghi ngờ những chỗ hỏng hc, khuyết tật của đối tượng để sửa chữa. "Vợ lnh" c chồng đi xa, thường hay c tnh đa nghi chồng mnh đi nơi ny, nơi khc dễ sinh tnh lăng nhưng. Như thế người "vợ lnh" cũng hay c tnh d xt, đa nghi chồng mnh như mắt người thợ vậy. Khng biết hai cch hiểu trn c thoả đng khng, mong to soạn v cc bậc đn anh chỉ gio?
Phạm Văn Ninh (Nh 8, ng 10, khu H Tr 5, phường H Cầu, TP.H Đng, tỉnh H Ty)
profile - trang ca nhan posts - bai da dang email - goi thu Thong bao cam nhan spam den webmaster edit - sua bai, thay doi post reply - goy y kien, dang bai
Xin em chớ c nghi ngờ
Tuy rằng đy chỉ l "thơ trữ tnh" ;
Nhưng lng thực,anh thương mnh
Em đồng nh !KẾT TNH LỨA ĐI ???
Xin b con trong lng ni gim ti đi cu kẻo Bagia cn hổng c tin tui .Cảm ơn !
langdong . "
